Европската комесарка за проширување, Марта Кос, за време на Самитот ЕУ – Западен Балкан што се одржа во Скопје на 30 јуни и 1 јули, им упати повик на земјите од регионот да ги спроведат потребните реформи за да можат да имаат корист од Планот за раст во вредност од 6 милијарди евра. Таа истакна дека секое евро треба да оди за Западен Балкан, но предупреди дека доколку не се реализираат бараните реформи, средствата ќе бидат вратени во буџетот на Европската Унија.
„Средствата што ги имаме на располагање за сите земји од Западен Балкан ќе бидат валидни до крајот на 2027 година. Ако не ги искористиме, ако земјите не успеат да ги апсорбираат, ќе бидам приморана да ги вратам во буџетот на ЕУ. Подобро е да ви ги дадеме вам ако ги спроведете реформите, отколку да ги враќаме во Брисел“, изјави Кос на заедничката прес-конференција со премиерот на Северна Македонија, Христијан Мицкоски.
На самитот учествуваа премиерите на Косово и Албанија, Албин Курти и Еди Рама, како и претседателката на Советот на министри на Босна и Херцеговина, Борјана Кришто. Делегацијата на Србија беше предводена од министерот за евроинтеграции, Немања Старовиќ, додека Црна Гора беше претставена од вицепремиерот Филип Ивановиќ, бидејќи премиерот Милојко Спаиќ учествуваше само на вечерата на 30 јуни и потоа се повлече. За разлика од претходните самити, овојпат беа презентирани конкретни резултати од реформите. Кос оцени дека на регионално ниво околу 75% од реформите се спроведени или се во процес на спроведување, додека 25% остануваат неспроведени. Таа ги повика лидерите да го забрзаат исполнувањето на реформските агенди. Мицкоски изјави дека Северна Македонија е над регионалниот просек, предводејќи во спроведувањето на Планот за раст. Кос исто така најави дека, доколку реформите продолжат, од 1 јануари 2026 граѓаните од регионот ќе може да користат бесплатен роаминг со ЕУ.
Комесарката Кос го искористи самитот и за да ја повтори позицијата на Европската комисија за потребата од уставни измени во Северна Македонија – за вклучување на Бугарите во Преамбулата – како услов за отворање на меѓувладината конференција. Таа истакна дека доколку Северна Македонија ги исполни обврските и го измени Уставот, тогаш меѓувладината конференција може веднаш да започне, без нови политички услови.
„Идентитетот е нешто што го носиме во срцето и душата. Тоа е начинот на кој ја чувствуваме нашата земја, како ги чуваме традициите – од манастирите до храната како тавче-гравче, полнети пиперки, народните носии или односите со постарите и зачувувањето на јазикот. Никој не може да ви го одземе тоа“, рече таа.
Мицкоски одговори дека за него, идентитетот е многу повеќе од кујна – тој го вклучува Илинден, Гоце Делчев, Даме Груев и целата национална историја.
„Овие 30 години направивме многу отстапки – сменивме знаме, име, неколкупати Уставот. Нема гаранција дека ова е последната отстапка за идентитетот. Затоа треба да бидеме внимателни. Не ги слушам зборовите, ги гледам делата – а она што го прават некои европратеници од нашиот источен сосед не се совпаѓа со европските вредности“, изјави тој.
