Në institucionet publike dhe private për përkujdesjen dhe edukimin e fëmijëve, në nivel shtetëror janë regjistruar 41.667 fëmijë të moshës deri në gjashtë vjeç, ndërsa 4.993 të tjerë janë në listat e pritjes. Mungesa e kapaciteteve dhe e kuadrit profesional vazhdon të mbetet problem serioz për edukimin parashkollor. Në disa komuna, sipas iniciativave qytetare, numri i fëmijëve të regjistruar në grupe është shumë më i lartë se ai i përcaktuar me ligj.

Derisa Ministria e Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë paralajmëron zgjerimin e kapaciteteve, nga iniciativa qytetare „Kopshte humane dhe të sigurta – Aerodrom“ paralajmërojnë se mbipopullimi i objekteve ekzistuese rrezikon sigurinë e fëmijëve dhe vështirëson procesin edukativo-arsimor.

Nga Ministria e Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë për PortaliX konfirmojnë se nevoja më e madhe për kapacitete të reja është në Manastir, Kumanovë, Strugë, Ohër, Prilep dhe Gostivar. Në Shkup, problemi është më i theksuar në komunat Aerodrom, Gjorçe Petrov, Kisella Vodë, Gazi Babë, Butel dhe Saraj.

Në vend të 12 fëmijëve, në kopshtet e Aerodromit deri në 44 fëmijë në një grup, me vetëm një edukator dhe një përkujdestar

Të dhëna veçanërisht shqetësuese paraqet iniciativa qytetare „Kopshte humane dhe të sigurta – Aerodrom“.

Sipas informacioneve që kjo iniciativë ka siguruar nga Komuna e Aerodromit, në grupet e çerdheve për fëmijët deri në dy vjeç janë regjistruar nga 29 deri në 44 fëmijë për grup, ndonëse maksimumi i paraparë me ligj është 12.

Rasti më drastik është në objektin „Bambi“, ku në një grup të çerdhes janë regjistruar 44 fëmijë. Në „Kalinka“ janë evidentuar 39 fëmijë, ndërsa në „Çekorçe“ 37 fëmijë për grup.

Nga iniciativa pretendojnë se për grupet me 35 deri në 44 fëmijë kujdesen vetëm një edukator dhe një përkujdestar, ndërsa në ndërrime të caktuara fëmijët mbeten nën kujdesin e vetëm një të punësuari.

Sipas të dhënave të tyre, në kopshtet e Komunës së Aerodromit mungojnë gjithsej 47 edukatorë dhe përkujdestarë.

Problemi nuk qëndron vetëm te numri i fëmijëve, por edhe te kushtet hapësinore

Nga iniciativa theksojnë se, sipas Rregullores për standardet dhe normativat të Ministrisë së Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë, për grupet e çerdheve është paraparë një sipërfaqe e shfrytëzueshme prej 2,5 deri në 3 m² për fëmijë.

Ata dyshojnë se në disa prej hapësirave ku qëndrojnë fëmijët në Aerodrom, sipërfaqja reale është më e vogël se një metër katror për fëmijë. Megjithatë, theksojnë se nga komuna nuk i kanë marrë të dhënat e nevojshme për ta konfirmuar këtë.

Për më tepër, nga iniciativa thonë se Komuna e Aerodromit, përmes një vendimi zyrtar, ka konfirmuar se nuk posedon dhe as nuk ka hartuar ndonjë vlerësim të rrezikut dhe kapaciteteve, e as ndonjë vlerësim të ndikimit të këtij mbipopullimi në sigurinë, evakuimin dhe cilësinë e procesit edukativ.

Sipas tyre, për pesë vjet radhazi, Këshilli Komunal çdo vit ka miratuar vendime për tejkalimin e numrit të lejuar të fëmijëve, vetëm „në letër“, pa ndonjë vlerësim profesional të kushteve reale hapësinore.

Mungesa e kuadrit dhe grupet e mbipopulluara e pamundësojnë qasjen individuale ndaj fëmijëve dhe rrezikojnë cilësinë e procesit edukativo-arsimor

Nga iniciativa „Kopshte humane dhe të sigurta – Aerodrom“ paralajmërojnë se mbipopullimi mund të ketë pasoja serioze për sigurinë dhe shëndetin e fëmijëve.

Sipas tyre, në rast të ndonjë situate emergjente, si zjarri apo tërmeti, është fizikisht e pamundur që dy të punësuar të evakuojnë në mënyrë të sigurt 44 fëmijë të moshës deri në dy vjeç.

Për më tepër, për shkak të vendosjes së shtretërve dhe mobilieve shtesë, korridoret dhe rrugët e evakuimit janë ngushtuar.

Ata paralajmërojnë gjithashtu për rritjen e rrezikut të përhapjes së infeksioneve, por edhe për uljen e cilësisë së punës edukativo-arsimore. Kjo për shkak se, në kushte të tilla, personeli detyrohet që pjesën më të madhe të kohës t'ia kushtojë kujdesit bazë dhe sigurisë fizike të fëmijëve.

Nga iniciativa informojnë se kanë realizuar takim me kryetarin e Komunës së Aerodromit, ku i kanë prezantuar kërkesat e tyre.

Sipas tyre, komuna arsyetohet me faktin se numri i fëmijëve të pranishëm ndryshon nga dita në ditë, ndërsa objektin e ri „Izvorçe“ e paraqet si pjesë të zgjidhjes së problemit.

Megjithatë, nga iniciativa vlerësojnë se hapja e një objekti të ri nuk do ta zvogëlojë automatikisht mbipopullimin, nëse nuk ekziston një plan konkret me shkrim për rishpërndarjen e fëmijëve.

Ata kanë dorëzuar edhe kërkesa për mbikëqyrje të jashtëzakonshme inspektuese pranë institucioneve kompetente, përfshirë Drejtorinë për Mbrojtje dhe Shpëtim, Inspektoratin Shtetëror Sanitar dhe Shëndetësor, si dhe Ministrinë e Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë.

Nga iniciativa kërkojnë miratimin urgjent të pëlqimeve për punësimin e edukatorëve dhe përkujdestarëve nga ministritë kompetente, ndarjen e mjeteve në buxhetin komunal për vitin 2027 për ndërtimin e kopshteve të reja, si dhe përshtatjen e objekteve ekzistuese publike për përkujdesjen e fëmijëve.

Ata kërkojnë gjithashtu që, para çdo vendimi të ardhshëm të Këshillit Komunal për tejkalimin e numrit të lejuar të fëmijëve, të bëhet detyrimisht një vlerësim profesional i rrezikut dhe sigurisë.

Ndërtohen dhe zgjerohen kopshte në disa komuna

Nga Ministria për PortaliX informojnë se aktualisht janë duke u realizuar disa projekte për ndërtimin, zgjerimin dhe përshtatjen e kopshteve të fëmijëve.

Ndër komunat ku po realizohen projekte të tilla përmenden Dellçeva, Sveti Nikolla, Aerodromi, Buteli, Mogilla, Manastiri, Kisella Voda, Gazi Baba, Petrovec, Karposhi dhe Gjorçe Petrovi.

Përmes një programi të mbështetur nga Banka Botërore, së fundmi ka përfunduar edhe një thirrje publike për hapjen e kapaciteteve të reja, në të cilën kanë arritur rreth 26 aplikime, të cilat aktualisht janë në proces të vlerësimit.

Nga Ministria informojnë se, me mbështetjen e Bankës Botërore, janë nënshkruar marrëveshje për përshtatjen dhe zgjerimin e kapaciteteve, si dhe për përmirësimin e kushteve hapësinore në kopshtet e komunave Bosillovë, Butel, Gostivar, Rosoman, Bogovinë, Çeshinovë-Obleshevë, Veles, Probishtip, Shtip dhe Zelenikovë.

Në vijim janë edhe procedurat për realizimin e projekteve të ngjashme në komunat Karposh, Çashkë, Zelenikovë, Gazi Babë (lagjja Hasanbeg), Bërvenicë, Aerodrom, Vallandovë dhe Zhelinë.

Megjithatë, në përgjigjet e dorëzuara nga Ministria nuk janë dhënë afate konkrete se kur të gjitha objektet e paralajmëruara dhe ato ku tashmë kanë filluar punimet do të vihen në funksion, e as sa vende të reja do të sigurohen gjithsej.

Vauçerët e paralajmëruar për kopshtet private ende mbeten vetëm ide

Në konferencën „Fillim i hershëm, përfitime afatgjata – kopsht për çdo fëmijë!“, të mbajtur gjatë këtij viti, u prezantuan gjetjet dhe rekomandimet e analizës së UNICEF-it për modelet inovative të financimit të edukimit dhe përkujdesjes parashkollore.

Në këtë konferencë foli edhe ministri i atëhershëm i Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë, Fatmir Limani, i cili paralajmëroi se, në bashkëpunim me projektin e Bankës Botërore për përmirësimin e shërbimeve sociale dhe me UNICEF-in, do të propozohej një model vauçerësh.

Përmes këtij modeli, fëmijët nga familjet e cenueshme dhe ata që ndodhen në listat e pritjes do të mund të përfitonin mundësinë e regjistrimit në kopshte private.

Sipas analizës së UNICEF-it, më shumë se 79.000 fëmijë të moshës nga 0 deri në 6 vjeç nuk janë të përfshirë në asnjë formë të përkujdesjes parashkollore.

Për të arritur objektivin kombëtar që deri në vitin 2032, 65 për qind e fëmijëve të kësaj grupmoshe të jenë të regjistruar në kopshte, nevojiten rreth 19.000 vende shtesë.

Nga Ministria konfirmojnë se ky model ende ndodhet në fazën fillestare të shqyrtimit.

„Koncepti i sistemit të vauçerëve aktualisht ndodhet në fazën e shqyrtimit të idesë“, theksojnë nga Ministria.

Nga ky institucion sqarojnë se ende duhet të përcaktohen numri i fëmijëve që do të përfshihen, mënyra e funksionimit të sistemit dhe kriteret për ndarjen e vauçerëve.

Sipas Ministrisë, përparësi do t'u jepet familjeve që kanë më së shumti nevojë për mbështetje, me qëllim që të sigurohet qasje e barabartë në përkujdesjen parashkollore.

Ku kanë ngecur miratimet për punësimet e reja në kopshte?

Pavarësisht reagimeve në opinion për mungesën e kuadrit në kopshtet e disa komunave dhe kërkesave për punësime të reja, mbetet e paqartë sa pëlqime janë kërkuar, sa janë miratuar dhe ku po vonohen procedurat.

Nga Ministria e Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë nuk morëm të dhëna konkrete për mungesën aktuale të kuadrit sipas komunave dhe institucioneve publike.

Nga ky institucion theksojnë se janë në komunikim të vazhdueshëm me kopshtet për nevojat e tyre, përfshirë edhe nevojën për personel, me qëllim sigurimin e funksionimit të pandërprerë të institucioneve.

Ministria informon se, që nga fillimi i mandatit të Qeverisë, janë punësuar dhe avancuar rreth 1.000 edukatorë, përkujdestarë dhe kuadro të tjera profesionale në institucionet publike të edukimit dhe arsimit parashkollor.

„Pas dorëzimit të kërkesave për pëlqime nga ana e kopshteve, Ministria i përcjell ato në Ministrinë e Financave, e cila është kompetente për miratimin e tyre“, theksojnë nga Ministria e Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë.

Megjithatë, të rralla janë rastet kur Ministria i miraton kërkesat për punësim. I tillë është edhe rasti i çerdhes „Bambi“ në Komunën e Çairit, për të cilin ka raportuar PortaliX. Një numër i konsiderueshëm i përkëdhelëseve, të cilat fillimisht ishin angazhuar me kontrata pune, mbetën pa punë pasi Ministria nuk e miratoi kërkesën e Komunës së Çairit për punësimin e tyre.

Autore: Bojana Spasovska